Third Stream is een belangrijke, maar kort benoemde stroming binnen de jazz. Na de bigbands en het East Coast-avontuur zochten jazzmuzikanten nieuwe of andere muziekbronnen die ze binnen een jazzstructuur konden gebruiken. Veel musici keken naar hun 'roots' en kwamen uit bij Afrikaanse muziek. Door toedoen van met name Dizzy Gillespie was er al een invloedrijke jazzstroom ontstaan met  sterke invloeden uit Latijns-Amerikaanse muziek. Het kon natuurlijk niet uitblijven dat muzikanten een poging deden klassieke muziek binnen de jazz te brengen. De uitdaging lag in het feit strakke composities (klassiek) in een vrije structuur (jazz) te brengen. Bovendien waren de inmiddels goed belezen jazzmusici meer en meer voorstander van het neerhalen van de strakke grenzen tussen de verschillende muziekculturen. Zowel John Lewis als Gunther Schuller bleken daarbij grote promotors. In maart 1955 werd de eerste plaat  met een verweving van klassieke en jazzmuziek opgenomen: The Modern Jazz Society presents A Concert of Contemporary Music. John Lewis had, op een na, alle stukken geschreven. De Society werd onder meer gevormd door J.J. Johnson (trombone) en Gunther Schuller (Franse hoorn), gastmuzikanten waren: Stan Getz (tenorsax) en Tony Scott (klarinet). De opname kreeg een vervolg, waarbij vooral Gunther Schuller de leiding had. Hij schreef niet alleen zelf klassiekachtige jazzstukken, maar nodigde tevens andere muzikanten uit hun visie in een compositie om te zetten. Dit leidde in 1957 tot een concert met als naam: "Music for Brass" met werken van Gunther Schuller, J.J. Johnson, John Lewis en Jimmy Giuffre. Een tweede concert vond plaats in 1958 met de toepasselijke naam "Modern Jazz Concert"; muziek van George Russell, Jimmy Giuffre, Charles Mingus, Harold Shapero, Milton Babbitt en Gunther Schuller zelf. Het concert werd op lp uitgebracht met als toevoeging: "Adventures in Sound & composition". Beide concerten hadden opmerkelijke gastsolisten: Miles Davis bij het eerste, Bill Evans bij het tweede.
Deze 'nieuwe' stijl of stroming zou de naam Third Stream krijgen; afgeleid van de eerste stroom (klassiek) en de tweede (jazz). Beide concerten werden overigens later samen op een cd uitgebracht onder de foute noemer: The Birth of the Third Stream. Dat was niet terecht, immers de eerste plaatopname was dus al twee jaar eerder geweest!
Al snel werd er weinig meer vernomen van the Third Stream. George Avakian, producer van laatst genoemde platen, gaf als reden dat de klassieke invloed en/of het gebruik van klassieke muziekinstrumenten snel in de jazz geintegreerd was. Hij wees daarbij met name op Miles Ahead, de bekende plaat van Miles Davis. Deze had maar liefst een negentiendelige orkestbezetting, die onder leiding stond van arrangeur Gil Evans. Door de impact van de platen die Miles Davis en Gil Evans samen maakten  raakte het gebruik van een orkest in de jazzmuziek eigenlijk heel gewoon en hield the Third Stream als zodanig op te bestaan.